SANDMAN του Neil Gaiman

Γράφει ο Σπύρος Ανδριανός

“People think dreams aren't real just because they aren't made of matter, of particles. Dreams are real. But they are made of viewpoints, of images, of memories and puns and lost hopes.” 
― Neil Gaiman

Στα τέλη της δεκαετίας του '80 ο περισσότερος κόσμος έβλεπε πλέον με διαφορετικό μάτι την παρουσία των κόμικς στη σύγχρονη κουλτούρα και αυτό είχε επιτευχθεί με δημιουργίες όπως το Watchmen του Alan Moore,Dark Knight Returns του Frank Miller και Μaus του Art Spiegelman κ.α.Δημιουργίες όπως αυτές έκαναν τους περισσότερους να αναθεωρήσουν τις απόψεις τους για το τι ακριβώς είναι τα κόμικς και σε ποιες ηλικίες απευθύνονται...Για πρώτη φορά τα κόμικς άρχισαν να αντιμετωπίζονται σαν μορφή τέχνης και όχι σαν παιδικά αναγνώσματα μόνο....
Αυτό μπορούμε να πούμε ότι "άνοιξε την όρεξη"και άλλων σημαντικών δημιουργών-πολλών εκ των οποίων δεν είχαν δουλέψει μέχρι τότε στον χώρο των κόμικς-να βάλλουν και το δικό τους λιθαράκι στο να μεγαλώσει ακόμα περισσότερο το οικοδόμημα της 9ης τέχνης...

Ένας από αυτούς τους δημιουργούς ήταν και ο Βρετανός συγγραφέας Νeil Gaiman.Ο Gaiman ουσιαστικά πήρε το βάπτισμα του πυρός στα κόμικς αναλαμβάνοντας το θρυλικό πιά Miracleman όταν ο φίλος του Alan Moore αποχώρησε από τον τίτλο..Μετά το κλείσιμο του τίτλου και της εταιρείας που το έβγαζε στην Αμερική(Εclipse)o Gaiman θα δουλέψει σε διάφορες ιστορίες με τον Dave Mckean(που θα συνεργαστούν και στο Sandman που θα δούμε παρακάτω)τραβώντας τη προσοχή των υπεύθυνων της DC comics που θα τον εντάξουν στο ενεργητικό της εταιρείας το 1987.Εκεί θα δουλέψει πρώτα στο Black Orchid μέχρι που η Karen Berger(η οποία θα γινόταν στο μέλλον υπεύθυνη για το πιο ενήλικο imprint της DC την Vertigo)αφού διάβασε τον τίτλο του ζητά να δημιουργήσει ιστορίες για έναν παλαιότερο χαρακτήρα της DC τον Sandman(της silver age εκδοχής του χαρακτήρα μιά δημιουργία των Kirby,Simon&Fleisher)ζητώντας του να βάλει τη δική του πινελιά.Ο Gaiman αποφασίζει να δημιουργήσει τον δικό του χαρακτήρα,μία εντελώς καινούργια προσέγγιση του χαρακτήρα...

Ο νέος Sandman(αμμοάνθρωπος)γνωστός και ως Μορφέας(καθώς και με πολλά άλλα ονόματα ανα τους αιώνες όπως Όνειρος,Kai'ckul,Βασιλιάς των ονείρων κ.α.) ήταν ο άρχοντας των ονείρων,ένας από τους 7 Endless(οι υπόλοιποι είναι οι Πεπρωμένο,Θάνατος,Επιθυμία,Απελπισία,Καταστροφή,και η Μανία/Ντελίριο)ο οποίος αιχμαλωτίστηκε κάποια στιγμή πριν από 70 χρόνια από μία κρυφή τελετουργική οργάνωση.Όταν μετά δραπετεύει στη σημερινή εποχή, παίρνοντας την εκδίκηση του από αυτούς που τον φυλάκισαν,προσπαθεί να ανασυγκροτήσει το διαλυμένο του βασίλειο που ουσιαστικά κατέρρευσε στην 70χρονη απουσία του καθώς και να διορθώσει τα δικά του προσωπικά λάθη του παρελθόντος, καθώς και να βρει τα χαμένα του εργαλεία που διασκορπίστηκαν εδώ και εκεί(τη μάσκα του,το πουγκί με την άμμο που σκορπάει στα μάτια των θνητών για να κοιμηθούν,το μενταγιόν του κ.τ.λ.)...Η αλλαγή όμως δεν είναι και τόσο εύκολη υπόθεση για ένα αιώνιο πλάσμα....Θα έρθει σε σύγκρουση όχι μόνο με μέλη της οικογένειάς του που ο καθένας αντιδρά με το δικό του τρόπο στην επιστροφή του μετά από τόσα χρόνια αλλά και με τον εαυτό του...

Ο Gaiman διαμόρφωσε το χαρακτήρα του στηριζόμενος στη δική του εμφάνιση καθώς και στις δικές του ενδυματολογικές προτιμήσεις...Συνεργάστηκε με ταλαντούχους δημιουργούς όπως ο Dave Mckean που ζωγράφισε όλα τα υπέροχα-πραγματικά έργα τέχνης-εξώφυλλα της σειράς,καθώς και τους Sam Kieth,Mike Dringenberg,Jill Thomson,Shawn McManus και πάρα πολλούς άλλους που πραγματικά δημιούργησαν ένα εικονογραφημένο ποίημα....Ολόκληρη η σειρά ολοκληρώθηκε σε 75 τεύχη από τον Γενάρη του 1989 μέχρι τον Μάρτιο του 1996(από το τεύχος #47 εκδίδεται από τη Vertigo - imprint της DC) μαζί με κάποια one shots και τελείωσε με την αποχώρηση του Gaiman όταν τελείωσε όσα ήθελε να γράψει στην ιστορία του.Όπως ο ίδιος περιέγραψε την αποφασή του να τελειώσει τη σειρά " Θα μπορούσα να γράψω άλλα 5 τεύχη του Sandman;;Σίγουρα.Θα μπορούσα όμως να κοιτάξω τον εαυτό μου στο καθρέπτη και να είμαι ικανοποιημένος;;Όχι.Έιναι ώρα να σταματήσω γιατί έφτασα στο τέλος και καλύτερα να φύγω όσο είμαι ακόμα ερωτευμένος(με τη σειρά)"

Το κόμικ συνδυάζει πολλά και διαφορετικά genres (είδη)μεταξύ τους όπως horror,dark fantasy,urban&epic fantasy,με στοιχεία από κλασσική και σύγχρονη μυθολογία καθώς και μία τραγικότητα για τον χαρακτήρα που συναντάμε στις αρχαίες τραγωδίες....Ο διάσημος συγγραφέας Norman Mailer χαρακτήρισε τη σειρά ως "ένα κόμικ για διανοούμενους" ενώ ο πολυγραφότατος Stephen King , θαυμαστής του έργου του Gaiman δηλώνει για τη σειρά ότι "Οι ιστορίες του Sandman συνδυάζουν την απλότητα του παραμυθιού με τις ανατρεπτικές τάσεις της σύγχρονης μυθοπλασίας"...Η σειρά αποτέλεσε μία μεγάλη επιτυχία για τη DC και προσέλκυσε ένα διαφορετικό κοινό από αυτό που συνήθως διάβαζε τα mainstream κόμικς της ίδιας εταιρείας και άλλων,καθώς για πρώτη φορά το κόμικ διαβάζονταν και από πολλές γυναίκες οι περισσότερες από τις οποίες δεν είχαν διαβάσει μέχρι τότε κάποιο άλλο εικονογραφημένο έντυπο..θεωρείται ως ο καλύτερος τίτλος που έβγαλε ποτέ η Vertigo και έχει κερδίσει πάρα πολλά βραβεία κατα τη διάρκεια της εκδοσής του( World Fantasy Award, Eisner Awards,Ηugo&Bram Stoker awards,Angoulême International Comics Festival Prize κ.α.)

Ένα από τα σημαντικότερα εικονογραφημένα αναγνώσματα όλων των εποχών έχει κυκλοφορήσει πάμπολλες φορές σε trades paperbacks(10 τον αριθμό)καθώς και σε absolute editions(με νέα βελτιωμένα χρώματα)Annotated editions και omnibus editions ενώ στα ελληνικά αρχικά σε τεύχη από τη Modern times και αργότερα σε trades από την Anubis.Απλά δεν υπάρχει περίπτωση να λείπει από τη συλλογή κανενός λάτρη της 9ης τέχνης και όχι μόνο!!

WATCHMEN των Alan Moore&Dave Gibbons

Γράφει ο Σπύρος Ανδριανός

Toν Σεπτέμβριο του 1986 κυκλοφορεί από τη DC ένα κόμικ που όπως και το Dark Knight returns του Frank Miller της ίδιας χρονιάς έμελλε να αλλάξει την ιστορία των κόμικς και τον τρόπο με το οποίο ο περισσότερος κόσμος τα έβλεπε μέχρι τότε...
Το Watchmen θεωρείτε(μαζί με το Dark Knight που αναφέραμε)δημιούργησαν αυτό που ονομάζουμε το Dark age of comics...Όλα τα κόμικ της DC (και όχι μόνο)που ακολούθησαν από τότε έγιναν πιο σκοτεινά,βίαια και κυνικά...

Δημιουργοί του είναι οι Βρετανοί Alan Moore(σενάριο)&Dave Gibbons(σχέδιο)Ο Μoore γνωστός από τις δουλειές του στα Βρετανικά κόμικς καθώς και στον Miracle man&Swamp Thing είχε την αρχική ιδέα και σύμφωνα με τα δικά του λόγια "Ήθελε να αρχίσει ένα υπερηρωικό κόμικ με το θάνατο ενός υπερήρωα,το μυστήριο του ποιος τον σκότωσε και όσο ο αναγνώστης θα έμπαινε βαθιά στο μυστήριο θα φτάνει στην αληθινή καρδιά του κόσμου αυτού των ηρώων και θα βλέπει μια πραγματικότητα διαφορετική από τον κόσμο των υπερηρώων όπως τον ήξερε και γνώριζε μέχρι τότε.."

Όπως είχε κάνει και με τον Miracle Man(μια δημιουργία της δεκαετίας του '50 του Μick Anglo)o Moore για αυτή την ιστορία ήθελε να χρησιμοποιήσει υπερηρωικούς χαρακτήρες της MLJ comics(λέγε με Archie σήμερα)και ο δολοφονημένος ήρωας θα ήταν ο Shield από τους Mighty Crusaders της εκδοτικής...
Η DC το 1983 είχε αγοράσει και εντάξει στο δυναμικό της τα δικαιώματα των ηρώων της Charlton comics(Blue Beetle,Captain Atom,Question,Peacemaker κ.α.)και τελικά ο Moore σκέφτηκε ότι θα ήταν καλύτερα να χρησιμοποιήσει εκείνους τους χαρακτήρες,να κάνει ένα ολικό revamp των χαρακτήρων αυτών..Ο τίτλος του κόμικ θα ήταν "who killed the Peacemaker".'Ετσι πρότεινε αυτή την ιδέα στον τότε managing editor της DC Dick Giordano ο οποίος όμως δεν είχε σκοπό να χρησιμοποιήσουν χαρακτήρες που μόλις η DC είχε εντάξει στο δυναμικό της και να τους σκοτώσουν ή αλλάξουν ολοκληρωτικά(πράγμα που αθ δυσκόλευε στο μέλλον άλλους συγγραφείς που θα ήθελαν να γράψουν ιστορίες με αυτούς του χαρακτήρες).Έτσι πρότεινε στον Moore να δημιουργήσει νέους χαρακτήρες οι οποίοι θα ήταν στο δικό τους universe και όχι στο κλασσικό της DC(με Batman,Superman κ.τ.λ)αν και ο Moore θεωρούσε ότι οι χαρακτήρες έπρεπε να είναι γνωστοί ήρωες με κάποια χρόνια δημοσίευσης έτσι ώστε να υπάρχει το στοιχείο του "συναισθηματικού δεσμού" ανάμεσα στους ήρωες και τους αναγνώστες....

Κάπως έτσι λοιπόν ο Captain Atom έγινε ο Dr.Manhatτan o Peacemaker έγινε ο Comedian,oBlue Beetle έγινε Νight Owl και ο Question έγινε ο Rorschach κ.τ.λ.
Σύντομα στο project προστέθηκε ο σχεδιαστής Dave Gibbons που δήλωσε ενδιαφέρον να σχεδιάσει το νέο πόνημα του παλαιού συνεργάτη του,ο colorist John Higgins και ο editor Len Wein ο οποίος όμως δεν θα επέβαινε καθόλου στη δουλειά του Moore.

Aρχικά η ιστορία του Moore ολοκληρώνονταν σε 6 τεύχη αλλά το συμβόλαιο έλεγε για 12...Έτσι κάποια τεύχη αφιερώθηκαν στα origin των χαρακτήρων ενώ στα τεύχη #3,5,8,10,11 έχουμε ουσιαστικά μια "ιστορία μέσα στην ιστορία"ένα κόμικ μέσα στο κόμικ με την περιπέτεια του Black Freighter(Μαύρη Φρεγάτα)την οποία διαβάζει σε κόμικ ένας πιτσιρικάς μέσα στο κόμικ..Σκεπτόμενος o Moore ότι τα πειρατικά κόμικ ήταν δημοφιλή ειδικά τα χρόνια του '50 όταν είχαν εκλείψει οι εκδόσεις των υπερηρωικών κόμικ και ότι ο σκοτεινός κόσμος τους ταίριαζε με αυτόν των Watchmen...

To κόμικ τέλος εκτός της πειρατικής ιστορίας εμπλουτίζεται με βιογραφίες χαρακτήρων,συνεντεύξεις από μέλη της ομάδας που προηγήθηκε των Watchmen(Minutemen)στα χρόνια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου,αποκόμματα από εφημερίδες για τη δράση τους κ.τ.λ.Αυτό μας κάνει σίγουρα να διαβάσουμε το κόμικ περισσότερο από μία φορά για να καταλάβουμε την ιστορία και τους συμβολισμούς της...

Όσο για την υπόθεση του κόμικ,βρισκόμαστε στην Αμερική της δεκαετίας του '80,μια Αμερική που έχει νικήσει τον πόλεμο του Βιετνάμ(με τη βοήθεια του παντοδύναμου Dr.Manhattan)με πρόεδρο ακόμα τον Nixon,με υπερήρωες που έχουν αποσυρθεί εδώ και μία δεκαετία ή δουλεύουν για τη κυβέρνηση(Comedian,Dr.Manhattan)και όσοι δεν δουλεύουν για αυτήν θεωρούνται παράνομοι(Rorschach).Ένας από αυτούς τους ήρωες ο Comedian δολοφονείται.Ο παλιός σύντροφός του,που δουλεύει ανεξάρτητα και εκτός νόμου ο Rorschach ερευνά το θάνατο του,στη πορεία συναντά και παλαιότερους συντρόφους του,νομίζοντας ότι οι δολοφονίες έχουν επεκταθεί σε όλους τους παλιούς ήρωες που έχουν αποσυρθεί σε μια προσπάθεια ίσως της κυβέρνησης να τους εξαφανίσουν...Φυσικά η ιστορία εξελίσσεται σε θρίλερ συνωμοσίας,σε μια ολοκληρωτική καταστροφή του υπερηρωικού αρχέτυπου των κόμικς,σε μία αλληγορία του φόβου του Κρύου πολέμου....Στο τέλος ο υπαίτιος της δολοφονίας είναι ένας δικός τους σύντροφος και υπερήρωας,ο Ozymandias,ο οποίος δημιουργεί μία ψεύτικη εξωγήινη επίθεση στη Νέα Υόρκη σε μία προσπάθεια να ενωθούν οι δύο υπερδυνάμεις(ΗΠΑ/Ρωσία)και όλα τα έθνη κατ' επέκταση...Σκοτώνει εκατομμύρια για να σωθούν δισεκατομμύρια..Οι υπόλοιποι ήρωες(πλην του Rorschach που το πληρώνει με τη ζωή του)ανήμποροι δέχονται αυτή την εξέλιξη μιας και βλέπουν ότι αποφεύχθηκε πυρηνικός πόλεμος.....Ο Μoore θεωρεί τον Ozymandias σαν τον κακό της υπόθεσης αφού τοποθετεί τον εαυτό του και τα πιστεύω του πάνω από την ανθρωπότητα,σκοτώνοντας εκατομμύρια για το κοινό καλό....

Από το πρώτο τεύχος το αναγνωστικό κοινό κατάλαβε ότι είχε στα χέρια του κάτι το διαφορετικό από ότι είχε διαβάσει μέχρι τότε(ακόμα θυμάμαι την εντύπωση που μου είχε αφήσει και εμένα όταν το διάβασα στα τέλη της δεκαετίας του '80 και πόσο διαφορετικό μου είχε φανεί σε σχέση με τα Spider man που διάβαζα τότε...)Κανένας δεν είχε διανοηθεί μέχρι τότε αληθινούς υπερήρωες που ζούν ανάμεσά μας,με πάθη και αδυναμίες,με τα λάθη τους και τις αποτυχίες τους....
Το Watchmen θεωρείται για τα comic ότι ο citizan Kane για τον κινηματογράφο...Ίσως το σημαντικότερο graphic novel όλων των εποχών και ένα από τα 100 καλύτερα novels του 20ου αιώνα...Έχει αποσπάσει πάμπολλα βραβεία από το 1986 μέχρι σήμερα σε πολλές και διαφορετικές κατηγορίες(Κirby&Eisner awards,Hugo award κ.τ.λ.)ενώ το γεγονός ότι από το 1986 δεν έχει σταματήσει να επανεκδίδεται δείχνει τη σπουδαιότητα και την σημαντική του προσφορά στον κόσμο της 9ης τέχνης όπως όταν κυκλοφόρησε...Τι να πεις για αυτό το αριστούργημα...Αξίζει να υπάρχει στο ράφι κάθε ανθρώπου που θέλει να ονομάζεται σοβαρός αναγνώστης...Πριν μερικά χρόνια η DC έβγαλε και κάποια prequel του κόμικ από σπουδαίους δημιουργούς (Αzarello,Strazynski,J.G.Jones,Wein,Kubert κ.α.)που δεν γνώρισαν μεγάλη επιτυχία και είναι φυσικό αφού δεν μπορείς να συναγωνιστείς ένα αριστούργημα της 9ης τέχνης....To 2009 έγινε ταινία σε σκηνοθεσία του Zack Snyder και θεωρείται από τις πιο πετυχημένες μεταφορές κόμικ στον κινηματογράφο....

Πρόσφατα με το Rebirth η DC ένταξε στο κανονικό της universe τους χαρακτήρες των Watchmen και μάλιστα αφήνει στοιχεία ότι υπέυθυνος για τη δημιουργία του new 52 universe που προηγήθηκε να είναι ο Dr.Manhattan...Θα περιμένουμε με αγωνία τις εξελίξεις(και εδώ είμαστε να τις σχολιάσουμε όπως πάντα).Σίγουρα έχουμε να δούμε και να διαβάσουμε πολλά ακόμα απο τους Watchmen.Κυκλοφορεί και στα ελληνικά απο τις εκδόσεις Anubis.